Czym jest trauma i dlaczego przeszłość nadal wpływa na nasze życie?

Dlaczego czasami reagujemy tak, jakby trudne doświadczenie nadal trwało, choć minęło już wiele lat?

„Trauma jest niewidzialną siłą, która kształtuje nasze życie. Kształtuje sposób, w jaki żyjemy, sposób, w jaki kochamy, i sposób, w jaki nadajemy sens światu. To korzeń naszych najgłębszych ran”.

— Dr Gabor Maté, polskie tłumaczenie wypowiedzi przypisywanej autorowi

Czasami mija wiele lat od trudnego wydarzenia. Żyjemy dalej, pracujemy, budujemy relacje, wychowujemy dzieci. Możemy nawet rozumieć, dlaczego coś się wydarzyło, i uważać, że dawno zostawiliśmy to za sobą.

A jednak pewne sytuacje nadal wywołują w nas reakcje, których nie potrafimy wyjaśnić.

Ktoś nie odpowiada na wiadomość, a my czujemy silny niepokój. Bliska osoba wypowiada kilka słów, a w naszym ciele pojawia się napięcie, smutek lub poczucie odrzucenia.

Rozum mówi nam, że nic złego się nie dzieje, ale emocje opowiadają zupełnie inną historię.

Dlaczego tak się dzieje?

Trauma to nie tylko wspomnienie

Trauma psychiczna może rozwinąć się w następstwie doświadczeń, które przekroczyły nasze możliwości poradzenia sobie z zagrożeniem lub przytłaczającymi emocjami.

Nie każdy człowiek reaguje na podobne wydarzenia w ten sam sposób. Znaczenie mają okoliczności, wcześniejsze doświadczenia, dostępne wsparcie, poczucie bezpieczeństwa i indywidualna reakcja układu nerwowego.

Kiedy doświadczamy silnego zagrożenia, organizm mobilizuje się do przetrwania. Może pojawić się walka, ucieczka, znieruchomienie, odrętwienie lub inne reakcje obronne.

Czasami, mimo że zagrożenie już minęło, pewne sytuacje nadal uruchamiają intensywne emocje i reakcje ciała.

Dlatego skutki trudnych doświadczeń nie zawsze pojawiają się wyłącznie jako wyraźne wspomnienia. Mogą przejawiać się poprzez lęk, napięcie, unikanie bliskości, poczucie zagrożenia, wstyd czy trudności z zaufaniem.

Nie oznacza to, że każda trudna emocja jest traumą. Oznacza natomiast, że przeszłe doświadczenia mogą wpływać na nasze dzisiejsze reakcje w sposób, którego nie zawsze jesteśmy świadomi.

Czy widzimy rzeczywistość taką, jaka jest?

W swojej pracy patrzę na człowieka nie tylko przez pryzmat jego trudności, ale również przez pryzmat możliwości zmiany.

Wcześniejsze doświadczenia mogą tworzyć pewnego rodzaju filtr, przez który postrzegamy siebie, innych ludzi i otaczający nas świat.

Ktoś, kto wielokrotnie doświadczał odrzucenia, może dostrzegać je nawet tam, gdzie go nie ma.

Ktoś, kto żył w poczuciu zagrożenia, może nadal odczuwać lęk, choć jego obecna sytuacja jest bezpieczna.

Osoba, która w dzieciństwie słyszała, że nigdy nie jest wystarczająco dobra, może jako dorosły człowiek odnosić sukcesy, być doceniana i kochana, a mimo to nadal czuć, że musi zasłużyć na swoją wartość.

Nie zawsze widzimy rzeczywistość taką, jaka jest. Czasami widzimy ją przez pryzmat tego, co kiedyś nas zraniło.

To, co kiedyś pomagało nam przetrwać, może z czasem stać się ograniczeniem.

Dziecko, które musiało nieustannie obserwować nastrój rodzica, aby uniknąć konfliktu, może jako dorosły człowiek pozostawać nadmiernie wyczulone na emocje innych ludzi.

Ktoś, kto nauczył się, że bliskość wiąże się z cierpieniem, może pragnąć miłości, a jednocześnie odsuwać się, gdy ktoś próbuje się do niego zbliżyć.

Nie dlatego, że świadomie wybiera takie życie.

Czasami dlatego, że jego emocjonalne reakcje nadal pozostają związane z wcześniejszymi doświadczeniami.

Dlaczego samo zrozumienie nie zawsze wystarcza?

Możemy doskonale rozumieć, że ktoś, kto nas kiedyś zranił, nie miał racji.

Możemy wiedzieć, że jesteśmy wartościowi, że zasługujemy na miłość i szacunek.

A mimo to nadal czuć się niewystarczający.

Możemy wiedzieć, że obecny partner nie jest osobą, która nas kiedyś odrzuciła, a jednak reagować na niego tak, jakby dawna historia miała się powtórzyć.

W swojej pracy często wracam do myśli:

Do zrozumienia używamy rozumu. Do pracy z emocjami potrzebujemy również kontaktu z tym, co przeżywamy w ciele.

Zrozumienie własnej historii może być bardzo ważne. Może przynieść ulgę, pomóc nazwać doświadczenia i zobaczyć zależności, których wcześniej nie dostrzegaliśmy.

Jednak czasami człowiek potrzebuje czegoś więcej niż wyjaśnienia, dlaczego cierpi.

Potrzebuje możliwości doświadczenia zmiany w tym, co nadal odczuwa.

Nie chodzi o narzucanie pozytywnego myślenia

W swojej pracy nie chcę przekonywać człowieka, że wszystko jest dobrze, jeśli on doświadcza cierpienia.

Nie chodzi mi również o narzucanie mu pozytywnego myślenia czy przekonywanie, że świat jest piękny, a wszyscy ludzie są dobrzy.

Chodzi o pracę z tym, co utrudnia mu naturalne odczuwanie spokoju, własnej wartości, bliskości i bezpieczeństwa.

O to, aby wcześniejsze zranienia nie zniekształcały nieustannie teraźniejszości.

Aby człowiek mógł bardziej adekwatnie dostrzegać to, co rzeczywiście dzieje się wokół niego, zamiast automatycznie reagować przez pryzmat dawnych doświadczeń.

Nie oznacza to, że przestanie odczuwać smutek, złość czy strach. Wszystkie te emocje mają swoje miejsce w ludzkim życiu.

Chodzi raczej o to, aby jego reakcje mogły być bardziej związane z obecną sytuacją niż z bólem, który pojawił się wiele lat wcześniej.

Bo kiedy zmienia się nasz wewnętrzny sposób przeżywania rzeczywistości, może zmienić się również jakość naszego codziennego życia.

Czy można pamiętać i już nie cierpieć?

Nie chodzi o wymazanie pamięci, zaprzeczenie temu, co się wydarzyło, ani o uznanie krzywdy za coś dobrego.

Człowiek może nadal pamiętać, że został zraniony. Może wiedzieć, że pewne zachowania były niewłaściwe. Może wyciągać wnioski i chronić swoje granice.

Ale być może nie musi już za każdym razem przeżywać tego samego cierpienia.

Może pamiętać dawną relację bez przytłaczającego bólu.

Może usłyszeć krytykę i nie odczuwać automatycznie, że jest bezwartościowy.

Może budować bliskość bez ciągłego oczekiwania na odrzucenie.

Zmiana nie zawsze przebiega szybko ani w jednakowy sposób u wszystkich. Jednak możliwość stopniowego odzyskiwania większej swobody emocjonalnej jest dla mnie jednym z najważniejszych celów pracy terapeutycznej.

W swojej pracy korzystam między innymi z psychobiologii subkomórkowej Peak States oraz metod ukierunkowanych na emocje i odczucia ciała.

Jednak niezależnie od wykorzystywanego podejścia najważniejszy pozostaje dla mnie człowiek — jego historia, przeżycia, potrzeby i możliwości.

Nie możemy zmienić tego, co się wydarzyło. Możemy jednak pracować nad tym, jak tamte doświadczenia wpływają na nasze życie dzisiaj.

A czasami właśnie od tego zaczyna się odzyskiwanie równowagi.

Natalia Anna Millichap
Psycholog · Psychotraumatolog · Terapeutka traumy

Pracuję z traumą stacjonarnie w Ellesmere Port oraz online. Jeśli czujesz, że to jest moment na zmianę, napisz do mnie.

www.polskipsychologonline.co.uk

Previous
Previous

Czy to musi być od razu trauma? A może po prostu chcę od życia więcej?

Next
Next

„Dlaczego spokój może wywoływać niepokój?”