O potrzebie bliskości, lęku przed samotnością i świadomym wyborze partnera.
Czasami wystarczy kilka spotkań, abyśmy zaczęli wyobrażać sobie wspólną przyszłość. Jeszcze nie znamy dobrze drugiego człowieka, ale już zastanawiamy się, czy będzie to poważny związek, czy druga osoba myśli o nas równie intensywnie i kiedy relacja stanie się czymś bardziej określonym.
Innym razem samotność trwa tak długo, że samo pojawienie się kogoś zainteresowanego budzi ogromną nadzieję.
Zdarza się również, że wcale nie szukamy związku. Poznajemy kogoś przypadkowo, zaczynamy spędzać razem czas i niemal niezauważalnie stajemy się parą. Dopiero później zastanawiamy się, czy rzeczywiście świadomie wybraliśmy tę relację.
Dlaczego tak się dzieje?
Czy chodzi o naturalną potrzebę miłości i bliskości? O lęk przed samotnością? A może o coś głębszego, co sprawia, że sam fakt bycia w związku staje się ważniejszy niż poznanie człowieka, z którym ten związek tworzymy?
Potrzeba bliskości jest naturalna. Ale czy zawsze wiemy, czego potrzebujemy?
Człowiek jest istotą społeczną. Potrzebujemy więzi, przynależności, akceptacji i poczucia, że jesteśmy dla kogoś ważni.
Psychologowie Roy Baumeister i Mark Leary opisali potrzebę przynależności jako jedną z podstawowych ludzkich motywacji. W pracy opublikowanej w 1995 roku wskazali, że ludzie dążą do tworzenia trwałych, pozytywnych relacji interpersonalnych.
Pragnienie bliskości nie jest więc słabością ani problemem emocjonalnym.
Warto jednak rozróżnić potrzebę bliskości od potrzeby posiadania partnera.
Możemy potrzebować rozmowy, czułości, wsparcia, wspólnych doświadczeń, kontaktu fizycznego, poczucia bezpieczeństwa albo bycia zauważonym.
Związek może odpowiadać na wiele z tych potrzeb, ale nie jest jedynym sposobem ich zaspokajania.
Czasami jednak wszystkie te pragnienia łączymy w jedno przekonanie:
„Kiedy będę w związku, wreszcie poczuję się dobrze”.
Wtedy zaczynamy oczekiwać, że druga osoba nie tylko będzie naszym partnerem, lecz także stanie się rozwiązaniem problemów, które istniały jeszcze przed jej pojawieniem się.
A to bardzo duże oczekiwanie wobec człowieka, którego dopiero poznajemy.
Jak się czujesz, kiedy jesteś sam?
Zanim zaczniemy zastanawiać się, dlaczego tak bardzo zależy nam na wejściu w związek, chciałabym zaproponować chwilę refleksji nad dwoma prostymi pytaniami.
Jak się czujesz, kiedy jesteś sam?
Czy bycie samemu jest dla Ciebie komfortowe?
Nie ma tutaj dobrych ani złych odpowiedzi. Nie trzeba też niczego zmieniać ani oceniać. Warto jedynie przyjrzeć się własnemu doświadczeniu.
To, jak przeżywamy czas spędzany bez partnera, może mieć znaczenie dla naszych decyzji dotyczących relacji.
Badania Nguyen, Ryana i Deciego z 2018 roku wskazują, że dobrowolnie wybrany czas spędzany samemu może sprzyjać obniżeniu pobudzenia emocjonalnego. Pokazują również, że znaczenie ma to, czy samotność jest naszym wyborem, czy czymś, czego nie chcemy.
Nie oznacza to, że każdy powinien lubić przebywanie samemu. Potrzeby społeczne są indywidualne, a brak partnera nie musi oznaczać braku wartościowych więzi.
Jednak odpowiedź na pytanie o własny komfort w samotności może stać się początkiem ważnej refleksji.
Kiedy samotność staje się trudnym doświadczeniem emocjonalnym
Dla niektórych osób czas spędzany samemu jest okazją do odpoczynku, rozwijania zainteresowań czy kontaktu z własnymi potrzebami.
Dla innych może wiązać się z poczuciem pustki, tęsknotą, smutkiem, odrzuceniem albo przekonaniem, że czegoś istotnego w życiu brakuje.
Czasami doświadczenie to nie ogranicza się do myśli i emocji.
Może pojawiać się również napięcie w ciele: ucisk w klatce piersiowej, napięcie brzucha, niepokój, pobudzenie czy trudność w rozluźnieniu się.
W takich sytuacjach obecność drugiego człowieka może przynosić znaczną ulgę.
Pojawia się zainteresowanie, bliskość, poczucie bycia ważnym. Trudne emocje na pewien czas ustępują.
Warto jednak zastanowić się, czy ulga, którą odczuwamy w obecności nowo poznanej osoby, jest wystarczającą podstawą do podjęcia decyzji o związku.
Można postawić hipotezę, że u niektórych osób silny dyskomfort emocjonalny lub cielesny związany z samotnością może zwiększać potrzebę szybkiego wejścia w relację. Obecność partnera staje się wtedy nie tylko źródłem bliskości, lecz również sposobem zmniejszenia trudnego napięcia.
Nie jest to jednak mechanizm, który występuje u wszystkich, ani bezpośredni wniosek z przywołanych badań. Warto traktować go jako jedną z możliwych perspektyw rozumienia indywidualnego doświadczenia.
W mojej pracy z traumą interesuje mnie również to, jakie wcześniejsze doświadczenia mogą kryć się za intensywną reakcją na samotność.
Czy samotność uruchamia dawne poczucie opuszczenia, odrzucenia, nieważności albo braku bezpieczeństwa?
Nie każda trudność w przebywaniu samemu wynika z traumy. Jednak kiedy podobne reakcje są szczególnie silne, przyjrzenie się ich historii może być wartościową częścią pracy terapeutycznej.
Czy szukamy partnera, czy próbujemy uciec od samotności?
Samotność i bycie samemu nie oznaczają tego samego.
Możemy mieszkać samodzielnie, mieć satysfakcjonujące życie, przyjaźnie i zainteresowania, a jednocześnie pragnąć związku.
Możemy też pozostawać w wieloletniej relacji i doświadczać głębokiej samotności emocjonalnej.
Różnica nie polega wyłącznie na obecności drugiego człowieka, ale na jakości więzi i naszym wewnętrznym doświadczeniu.
Jeśli jednak brak partnera uruchamia silny lęk, możemy zacząć podejmować decyzje nie dlatego, że poznaliśmy odpowiedniego człowieka, lecz dlatego, że nie chcemy ponownie zostać sami.
Wówczas pytanie „Czy chcę być z tą osobą?” może zostać zastąpione innym:
„Czy ta osoba zechce ze mną zostać?”.
To subtelna, ale bardzo istotna zmiana.
W pierwszym przypadku przyglądamy się wzajemnemu dopasowaniu. W drugim możemy koncentrować się przede wszystkim na zdobyciu i utrzymaniu czyjegoś zainteresowania.
Lęk przed byciem samemu może wpływać na nasze wybory
Badania Stephanie Spielmann i współpracowników, opublikowane w 2013 roku, dotyczyły lęku przed pozostawaniem bez partnera i jego związku z decyzjami romantycznymi.
Wyniki wskazywały, że silniejszy lęk przed byciem singlem wiązał się między innymi z większą skłonnością do akceptowania mniej satysfakcjonujących relacji, zainteresowaniem mniej responsywnymi potencjalnymi partnerami oraz mniejszą selektywnością podczas szybkich randek.
To interesująca obserwacja, ponieważ pokazuje, że nasze decyzje dotyczące partnera nie zawsze wynikają wyłącznie z oceny drugiego człowieka.
Czasami znaczenie ma również to, czego obawiamy się w przypadku braku związku.
Wyobraźmy sobie osobę, która bardzo pragnie stabilnej relacji. Poznaje kogoś, kto okazuje zainteresowanie, ale od początku pojawiają się istotne różnice dotyczące wartości, planów życiowych czy oczekiwań.
Zamiast zastanowić się, czy te różnice są możliwe do pogodzenia, pojawia się myśl:
„Może już nikogo innego nie spotkam”.
Wtedy decyzja o pozostaniu w relacji może być podejmowana nie tyle na podstawie tego, co ta relacja oferuje, ile na podstawie lęku przed jej utratą.
Nie oznacza to, że każda osoba obawiająca się samotności dokonuje niewłaściwych wyborów. Warto jednak przyglądać się temu, jak silnie lęk wpływa na nasze decyzje.
Kiedy zakochanie staje się obietnicą rozwiązania dawnych problemów
Wyobraźmy sobie kogoś, kto przez wiele lat doświadczał odrzucenia, braku akceptacji albo poczucia, że musi zasługiwać na miłość.
Kiedy pojawia się osoba okazująca zainteresowanie, może uruchomić się niezwykle silne pragnienie utrzymania tej bliskości.
Nie chodzi wyłącznie o atrakcyjność nowo poznanego człowieka.
Jego zainteresowanie może przynosić ulgę w znacznie starszym doświadczeniu emocjonalnym.
Wreszcie ktoś wybiera właśnie nas.
Wreszcie ktoś chce spędzać z nami czas.
Wreszcie pojawia się możliwość poczucia się ważnym.
Takie doświadczenie może być piękne i autentyczne. Nie należy automatycznie doszukiwać się w nim problemu.
Jednak kiedy intensywność emocji wynika również z dawnych niezaspokojonych potrzeb, możemy zacząć bardzo szybko przywiązywać się do samej możliwości stworzenia związku.
Wtedy niekiedy zakochujemy się w obietnicy tego, co relacja mogłaby nam dać, zanim jeszcze poznamy człowieka, z którym mielibyśmy ją tworzyć.
Dlaczego niektórzy potrzebują bardzo szybkiego potwierdzenia relacji?
Początek znajomości jest okresem niepewności.
Nie wiemy jeszcze, jakie są intencje drugiej osoby, czy zainteresowanie jest wzajemne ani w jakim kierunku rozwinie się relacja.
Dla jednych taka niepewność jest naturalną częścią poznawania.
Dla innych może być niezwykle trudna.
W teorii przywiązania opisuje się różnice w sposobie reagowania na bliskość, dystans i możliwość odrzucenia.
Badania Cindy Hazan i Phillipa Shavera z 1987 roku przyczyniły się do rozwoju rozumienia romantycznej miłości w kontekście przywiązania.
Osoby, które silnie obawiają się odrzucenia, mogą szczególnie intensywnie poszukiwać zapewnień o zainteresowaniu i trwałości relacji.
Pytania o przyszłość związku, częste sprawdzanie wiadomości czy potrzeba szybkiego określenia statusu znajomości mogą czasami służyć zmniejszeniu niepewności.
Samo pragnienie jasności nie jest oczywiście problemem.
Ważne jest raczej to, czy potrafimy tolerować naturalny etap poznawania, czy też niepewność wywołuje tak silny dyskomfort, że próbujemy zakończyć ją poprzez natychmiastowe zobowiązanie.
Możemy wtedy pomylić poczucie bezpieczeństwa wynikające z deklaracji z rzeczywistym bezpieczeństwem budowanym przez wzajemne zachowania.
Słowa „jesteśmy razem” mogą przynieść ulgę.
Ale same w sobie nie mówią jeszcze, jak będziemy traktować się w codziennym życiu.
Presja społeczna. Czy naprawdę wszyscy musimy być w związku?
Nie zawsze pośpiech wynika z osobistej historii emocjonalnej.
Czasami znaczenie mają oczekiwania społeczne.
Od najmłodszych lat spotykamy się z przekazami, że określone etapy życia powinny następować w ustalonej kolejności.
Edukacja, praca, związek, wspólne mieszkanie, małżeństwo, dzieci.
Oczywiście wiele osób świadomie wybiera właśnie taką drogę i znajduje w niej satysfakcję.
Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy traktować ten schemat jako obowiązek, a nie jedną z możliwych dróg życiowych.
Pytania rodziny o partnera, porównywanie się ze znajomymi czy obserwowanie szczęśliwych par w mediach społecznościowych mogą wzmacniać poczucie, że pozostawanie singlem oznacza pozostawanie w tyle.
Wtedy związek zaczyna pełnić dodatkową funkcję.
Ma nie tylko dawać bliskość, lecz także potwierdzać, że nasze życie rozwija się we właściwym kierunku.
Warto jednak zadać sobie pytanie:
Czy pragnienie związku jest rzeczywiście moje, czy próbuję spełnić cudze oczekiwania?
A co z relacjami, które po prostu się wydarzyły?
Nie wszystkie związki zaczynają się od świadomego poszukiwania partnera.
Czasami ludzie poznają się w pracy, na studiach, podczas podróży albo przez wspólnych znajomych.
Zaczynają rozmawiać, spędzać razem czas, stopniowo pojawia się bliskość.
Nie ma żadnego planu.
Nikt nie analizuje na początku, czy druga osoba spełnia określone kryteria.
Relacja po prostu się rozwija.
I nie musi być w tym nic niewłaściwego.
Spontaniczność może być piękną częścią poznawania drugiego człowieka.
Warto jednak rozróżnić spontaniczny rozwój relacji od sytuacji, w której niemal niezauważalnie przyjmujemy rolę partnera, zanim zastanowimy się, czy rzeczywiście chcemy budować właśnie taki związek.
Czasami jesteśmy razem, ponieważ tak naturalnie potoczyły się wydarzenia.
Przyzwyczajamy się do obecności drugiej osoby, wspólnego spędzania czasu i codziennych rytuałów.
Dopiero później zaczynamy odkrywać, że nasze wartości, potrzeby czy wizje przyszłości znacząco się różnią.
Nie oznacza to, że relacja była błędem.
Może jednak prowadzić do ważnego pytania:
Czy nadal wybieramy tę relację świadomie, czy pozostajemy w niej przede wszystkim dlatego, że już w niej jesteśmy?
To pytanie warto zadawać nie tylko na początku znajomości, lecz również w długoletnich związkach.
Szybko rozwijająca się miłość nie musi być problemem
Nie chciałabym, aby ten artykuł pozostawił wrażenie, że każda szybko rozwijająca się relacja jest podejrzana albo wynika z lęku.
Ludzie różnią się temperamentem, sposobem budowania bliskości, doświadczeniami i oczekiwaniami.
Czasami dwie osoby bardzo szybko odkrywają, że łączy je wiele istotnych wartości.
Potrafią rozmawiać o trudnych tematach, jasno komunikują swoje potrzeby, wzajemnie szanują granice i mają podobne plany życiowe.
Ich relacja może rozwijać się intensywnie, a jednocześnie dojrzale.
Szybkość sama w sobie nie jest więc najważniejszym kryterium.
Znacznie ważniejsze jest to, co za nią stoi.
Czy obie osoby mają przestrzeń na własne decyzje?
Czy mogą wyrażać wątpliwości bez obawy przed utratą zainteresowania?
Czy potrafią przyjąć odmowę?
Czy poznają się rzeczywiście, czy raczej próbują jak najszybciej osiągnąć określony status relacji?
I wreszcie: czy potrafią zwolnić, jeśli jedna ze stron tego potrzebuje?
Dojrzała bliskość nie musi rozwijać się powoli, ale powinna pozostawiać przestrzeń na wolność i wzajemny szacunek.
Neutralność emocjonalna a świadomy wybór partnera
W pracy z traumą ważnym obszarem jest dla mnie zmniejszanie siły dawnych reakcji emocjonalnych oraz odzyskiwanie pozytywnych stanów i wewnętrznych zasobów.
Czasami człowiek rozumie, dlaczego boi się samotności, dlaczego tak bardzo potrzebuje akceptacji albo dlaczego trudno mu zakończyć niesatysfakcjonującą relację.
Jednak samo zrozumienie nie zawsze zmienia to, co odczuwa.
Można wiedzieć, że określony lęk ma swoje źródło we wcześniejszych doświadczeniach, a mimo to nadal reagować na niego bardzo intensywnie.
Kiedy dawne wzorce emocjonalne tracą swoją siłę, może pojawić się większa neutralność.
Nie oznacza ona, że przestajemy potrzebować miłości czy bliskości.
Oznacza raczej, że możemy ich pragnąć bez poczucia przymusu.
Możemy cieszyć się zainteresowaniem drugiego człowieka, nie traktując go jako jedynej szansy na szczęście.
Możemy odczuwać samotność, ale nie musimy podejmować decyzji wyłącznie po to, aby natychmiast ją zakończyć.
Możemy również zrezygnować z relacji, która nie odpowiada naszym potrzebom, nawet jeśli druga osoba jest atrakcyjna, interesująca i okazuje nam zainteresowanie.
Właśnie tutaj pojawia się przestrzeń na świadomy wybór.
Zamiast pytać wyłącznie: „Czy ktoś mnie zechce?”, możemy zastanowić się:
„Jakiego człowieka chcę zaprosić do swojego życia?”.
„Jakie wartości i potrzeby są dla mnie naprawdę ważne?”.
„Czy ten związek wniesie coś wartościowego do mojego życia?”.
„Czy wybieram tę osobę, czy przede wszystkim próbuję uniknąć samotności?”.
Nie musimy znać odpowiedzi na wszystkie pytania od razu.
Ważne, aby dać sobie prawo do ich zadawania.
Czy potrafimy być sami, nie rezygnując z pragnienia miłości?
Czasami mówi się, że aby stworzyć szczęśliwy związek, trzeba najpierw nauczyć się być szczęśliwym w samotności.
To zdanie zawiera pewną ważną myśl, ale nie chciałabym traktować go jako bezwzględnej zasady.
Nie musimy osiągnąć idealnej niezależności emocjonalnej, aby zasługiwać na miłość.
Nie musimy również rozwiązać wszystkich swoich trudności, zanim zdecydujemy się na relację.
Związki mogą być przestrzenią wzajemnego wsparcia, rozwoju i budowania bezpieczeństwa.
Jednocześnie warto rozwijać zdolność do pozostawania w kontakcie z własnymi potrzebami, niezależnie od tego, czy aktualnie jesteśmy w związku.
Możemy pragnąć miłości, nie uzależniając od niej całego poczucia własnej wartości.
Możemy tęsknić za bliskością, nie rezygnując z własnych granic.
Możemy być otwarci na relację, nie traktując każdej nowej znajomości jako ostatniej szansy.
Być może właśnie na tym polega jedna z ważniejszych różnic między potrzebą a emocjonalnym przymusem.
Potrzeba mówi: „Pragnę dzielić życie z drugim człowiekiem”.
Przymus mówi: „Muszę być z kimś, bo inaczej nie będę szczęśliwie żyć”.
A kiedy przestajemy działać pod wpływem przymusu, możemy z większą ciekawością przyglądać się temu, kogo naprawdę spotykamy.
Nie musimy już tak bardzo spieszyć się do samego związku.
Możemy pozwolić sobie najpierw poznać człowieka.
Bo być może najważniejsze nie jest to, jak szybko uda nam się wejść w relację.
Najważniejsze jest to, czy świadomie wybieramy osobę, z którą naprawdę chcemy ją tworzyć.
Pracuję z traumą stacjonarnie w Ellesmere Port oraz online. Jeśli czujesz, że to jest moment na zmianę, napisz do mnie.
Literatura psychologiczna
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The Need to Belong: Desire for Interpersonal Attachments as a Fundamental Human Motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
Spielmann, S. S., MacDonald, G., Maxwell, J. A., Joel, S., Peragine, D., Muise, A., & Impett, E. A. (2013). Settling for Less Out of Fear of Being Single. Journal of Personality and Social Psychology, 105(6), 1049–1073.
Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic Love Conceptualized as an Attachment Process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
Nguyen, T.-v. T., Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2018). Solitude as an Approach to Affective Self-Regulation. Personality and Social Psychology Bulletin, 44(1), 92–106.
Natalia Anna Millichap
Psycholog | Psychotraumatolog | Terapeutka traumy
Ellesmere Port | Terapia online